test
۱۱ اسفند ۱۳۹۲

اعتبار نمی دهند بلوط ها را احیا کنیم

مدتی است آفت به جان درختان بلوط افتاده،درختانی که ضعیف شده اند و با آفتی که مسافر کشورهای همسایه است به راحتی از پادر می آیند. سازمان متولی اعلام کرده تا به حال 18 میلیون درخت بلوط جنگل های زاگرس بر اثر آفت زغالی از بین رفته اند.

  درختانی که پوشش گیاهی منطقه زاگرس را تشکیل می دهند و با از بین رفتن شان، سست شدن خاک و جاری شدن رواناب ها و در نهایت سیلاب ها را شاهد خواهیم بود. منطقه یی به وسعت یک میلیون و 130هزار هکتار از رویشگاه های زاگرسی که مبتلابه پدیده خشکیدگی اند، وسعتی نیست که بتوان به راحتی از کنار آن عبور کرد، منطقه یی که از جمع شدن مناطق خشکیده استان های زاگرسی به دست آمده است: استان هایی که ایلام و فارس در صدر جدول آفت داران و بعد از آنها لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و کرمانشاه و خوزستان قرار گرفته اند.

خشکیدگی بلوط جنگل های زاگرس در واقع ضعف مفرط فیزیولوژیکی پایه های جنگلی به خصوص پایه های دانه زاد و سپس حمله آفات و امراض مختلف مانند بیماری زغالی بلوط است که در نهایت منجر به مرگ سیستم هوایی درخت شده و در صورت استمرار سیستم ریشه یی درخت نیز خواهد مرد. این پدیده نخستین بار از استان ایلام گزارش شد.
طبق آخرین برآورد ها سطحی معادل بیش از یک میلیون هکتار از مجموع شش میلیون هکتار جنگل های ناحیه رویشی زاگرس را آلوده کرده است. کاهش لاشبرگ و هوموس و کوبیدگی سطح خاک جنگل در نتیجه کاهش نفوذ رواناب در خاک به دلیل شخم بی رویه و چرای مفرط دام، فرارسیدن دیرزیستی جنگل های دانه زاد، هجوم آفات و بیماری های گیاهی چون لورانتوس، آفات چوبخوار و پوستخوار و بیماری زغالی بلوط، ترسیب ریزگردها روی برگ گونه های کرکدار مانند بلوط ایرانی که منجر به اختلال در سیستم تنفسی گیاه می شود، همه و همه از عوامل تاثیرگذار بر این پدیده چندین ساله است.
کرمانشاه جزو11 استان دچارخشکیدگی بلوط است، کرمانشاهی ها معتقدند خشکیدگی از استان ایلام به استانشان سرایت کرده، از 527 هزار هکتار جنگل بلوط این استان، حدود 115 هزار هکتار آلودگی داریم. کل جنگل ها خشک نشده اند، خشکیدگی بین 5 تا 50 درصد است. آفت چوبخوار و بیماری زغالی از بیماری های این بلوط ها هستند. با نظارت کارشناسان فائو، برش های بهداشتی انجام شده، برش هایی از نزدیک به سطح روییده از خاک. کرمانشاهی ها می گویند که قطع بهداشتی درختان آفت زده را در سطح 300 هکتار در سه نقطه شروع کرده ایم، مناطقی که بیشتر به خاطر نزدیکی به جاده انتخاب شده اند.
اما راه های علامت گذاری پایه های خشک شده درختان هم متفاوت است، آنهایی که دچار آفت چوبخوار شده اند را با رنگ آبی از جایی که باید قطع شود رنگ آمیزی می کنند و آنهایی که به بیماری زغالی دچار شده اند را با رنگ قرمز مشخص می کنند. اما در این میان، پایه های قطع شده آفت های چوبخوار سریع جست می زنند و دوباره به حیات ادامه می دهند.
جنگل ها که از بین می روند در برخی موارد نیاز به بذر جدید است تا احیا شوند، بعضی ها می گویند بذر را می توان از بلوطستان های استان های همجوار گرفت، اما معاون فنی اداره کل منابع طبیعی معتقد است هر رویشگاهی بذر مخصوص به خود را می طلبد، اینکه بذر استان کردستان را برای کاشت به کرمانشاه بیاوریم و اینجا بکاریم جواب نمی دهد، مسلما بذر هر اقلیمی با همان شرایط آب و هوایی اقلیم خودش سازگار است.
مراد شیخ ویسی در این خصوص در بازدیدی که از جنگل های بلوط کرمانشاه به عمل آمده بود، از عوامل تاثیرگذار بر خشکیدگی بلوط ها خبر می دهد، عواملی که همه مانند زنجیره یی به هم پیوسته اند، از ریزگردها که روی درخت می نشیند و راه تنفسش را می بندد، از سست شدن خاک و چرای مفرط دام ها که پوششی گیاهی برای زمین باقی نگذاشته اند تا بالارفتن دما و خشکسالی های پی در پی و کاهش بارندگی ها. او اما در کنار این عوامل به خودرو بودن درختان و جست زدن دوباره آنها از کنارریشه هم اشاره می کند و می گوید: «خوبی این پوشش گیاهی این است که اگر درختان قطع هم شوند خودرو رشد می کنند و دوباره جوانه می زنند. درخت هایی چون بلوط و بنه که چیزی بین 400 سال تا 600 سال عمر می کنند، حتما سازگاری هایی دارند که توانسته اند تا اینجا عمر کنند.»
زمین های واگذار شده به ارث می رسد
او در جایی دیگر از واگذاری های زمین هایی به مردم سخن می گوید و از سند زدن های قانونی. به گفته معاون فنی برخی مناطق به شکل سند به روستاییان واگذار شد و حق مالکیتی برای آنها ایجاد شده، این باعث شده تعلق خاطری نسبت به این زمین ها پیدا و آن را به هر شکلی که شده حفظ کنند. همچنین از ورود دام هم به منطقه جلوگیری می کنند. به اعتقاد سازمان منابع طبیعی، واردکردن مردم به این مباحث و مشارکت آنها، کاری است که باعث حفاظت بیشتر منابع توسط مردم خواهد شد، منابعی که با واگذاری آنها به مردم، امکان بهره برداری توسط آنها ایجاد می شود و تنها از خرید و فروش زمین ها خبری نیست، زمین ها حتی به فرزندان روستاییان هم به ارث می رسد.
کرمانشاه مانند دیگر استان ها، مناطق گرمسیر و سردسیر دارد، پراکنش دام ها در قسمت های مختلف استان متفاوت است. سازمان منابع طبیعی اعلام کرده که از حدود 3 میلیون راس دام استان، حدود یک میلیون و 300 هزار راس آنها مازادند، با پراکنش متفاوت. جاهایی مانند اورامانات یا مناطق جنگلی از پراکنش کمتری برخوردارند و برخی جاها که گرمسیرترند، دام و دامدار بیشتری دارند، دام هایی که با ورود بیش از حدشان به چراگاه ها در فصل هایی که فصل چرا نیست، باعث تخریب منابع می شوند، منابعی که اگر قرار بود طبق سخنان رییس جمهور پیشین، پیش رود، چند ماهی بیشتر دوام نمی آورد که همین تخریب بیش از حد منابع به واسطه ورود دام به جنگل و مرتع هم شاید از نتایج سخنان غیرکارشناسی احمدی نژاد است که ورود دام ها را به جنگل آزاد اعلام کرده بود و چریدن گوسفندان و بزها در پای درختان بلوط را دور از ایراد و اشکال دانسته بود، جنگل هایی که هر هکتار از آنها 8 برابر ارزش یک هکتار زمین آبی است، زمین آبی که هر هکتارش بین 30 تا 40 میلیون تومان ارزش دارد.
هر 20 هزار متر جنگل، یک جنگل بان
اما نظارت بر مناطق بر عهده یگان حفاظت است، یگانی که سازمان هایی که به امر حفاظت از سرزمین مشغولند، با کمبود امکانات در آن دست و پنجه نرم می کنند.

به گفته رییس یگان حفاظت منابع طبیعی استان، براساس نرم جهانی باید به ازای هر 5 هزار متر جنگل و هر 10 هزار متر مرتع یک نیروی حفاظتی مجهز داشته باشیم که این عدد در ایران به ازای هر 20 هزار متر یک نیروی حفاظتی است.

سرهنگ بهاری در خصوص وظایف این یگان در استان علاوه بر قطع درختان، به برداشت های مجاز، مجاز مشروط و ممنوع هم اشاره می کند، گیاهانی که ریشه شان برداشت می شود مانند شیرین بیان که جزو ممنوع ها هستند و یگان با متخلفین در این زمینه برخورد می کند.

اما از سوی دیگر، رییس اداره منابع طبیعی استان روش مشارکت دادن مردم در حفاظت و بهره برداری از منابع را روشی مفید درجهت بالابردن میزان اشتغال در جامعه کرمانشاه می داند، روشی که از نگاه سلیمانی، 40 درصد موفقیت آمیز بوده است.

او در این خصوص به «اعتماد» گفته است: «ما با توانمندسازی مردم، با آموزش هایی که به آنان دادیم، با تشکیل تعاونی ها و واگذاری زمین ها به آنها و تغییراتی که در خصوص کشاورزی برایشان پدید آوردیم، توانستیم هم مشارکت مردم را داشته باشیم و هم آنها را به آن حدی از آگاهی برسانیم که خودشان به امر حفاظت مشغول شوند و نیاز به نیروی بازدارنده نباشد تا آنها را از کاری منع کند.»

او به جایگاه های سوختی اشاره می کند که با ایجاد آنها مردم منطقه را از بریدن درختان و تهیه سوخت دور می کند. افزایش قاچاق سوخت بعد از هدفمندی یارانه ها هم یکی از موارد مورد اشاره این مدیر منابع طبیعی بود. او ادامه داد: «با اجرای طرح هدفمندی یارانه ها قاچاق زغال در بعضی از مناطق 5 برابر افزایش یافت که دلیل این کار را باید در فقر ساکنین این مناطق جست وجو کرد. با ایجاد جایگاه های سوخت در این مناطق در تلاشیم مردم کمتر به سراغ استفاده از جنگل های محل زندگی خود بروند.»
اما پدیده خشکیدگی تنها مختص به بلوط ها نبوده و نیست، درختان زالزالک و بادام وحشی نیز از خشکیدگی در امان نمانده اند. اما آقای مدیرکل از توجه به خشک شدن دریاچه ارومیه و بی توجهی به خشکیدگی جنگل های زاگرس اظهار گلایه می کند و می گوید: «متاسفانه یک میلیون هکتار از جنگل های زاگرس در معرض خشکیدگی و نابودی قرار دارد و کسی به این مهم اهمیت چندانی نمی دهد، در حالی که بحران دریاچه ارومیه در صدر اخبار و توجه مسوولان کشور قرار دارد.»
اعتبار نداشته این اداره برای احیای این جنگل ها از مشکلات دیگر استان و استان های همجوار است که به گفته مدیرکل منابع طبیعی، 20 میلیارد تومان اعتبار برای احیای صد هزار هکتار از این درختان مورد نیاز است که تابه حال چنین رقمی برای جنگل های زاگرس اختصاص داده نشده است. 20 میلیارد تومان در کنار ارقامی که این روزها و روزهای چندسال گذشته در صدر اخبار می شنویم، عددی خرد است، آنقدر خرد که وقتی مدیرکل منابع طبیعی می گوید که برای احیا این حجم جنگل، فقط به 20 میلیارد تومان پول نیاز داریم، خنده یی تلخ بر لب حاضران می نشیند، البته شاید هم کسی مقصر نباشد و از ارزش جنگل های زاگرس و اهمیتی که بر زندگی تک تک آدم های این سرزمین دارد باخبر نباشد که 20 میلیارد تومان پولی است که در ته جیب دولت به راحتی یافت می شود، همتی نیست که تخصیصش دهد و مهم بشماردش.//34

منبع: روزنامه شرق/ غزل حضرتی


*